We hebben geen ziel – of toch wel?

Leestijd: 4 minuten

Eerder schreef ik: non-dualiteit is geen absolute Waarheid, maar voelt waar. Er zijn wetenschappelijke aanwijzingen, toch is er geen waterdicht bewijs. Het zelfde geldt voor reïncarnatie: het voelt voor mij als waar, er zijn overtuigende verhalen, maar het concept kent geen bewezen verklaring. Als je hierboven de woorden ‘geen absolute Waarheid’ aanklikt, kom je op een blog dat ik 26 februari 2025 schreef. Nu ik het een half jaar later teruglees, begrijp ik zelf nog amper wat ik probeerde uit te leggen. Maar wat voor mij als een paal boven water staat, is dat waarheid relatief is en Waarheid – met hoofdletter – woordloos.

Of iets waar is voor mij toets ik aan mijn eigen twijfel. Als ik diep van binnen weet dat er niet aan de opgedane informatie te tornen valt, is het voor mij waar. Zolang er ruimte is voor twijfel, doe ik meer kennis op over iets of accepteer ik het als onwaar. Ik besef dat het niet bepaald een meetbare, wetenschappelijke graadmeter is voor waarheid. Toch is het de oorzaak van het feit dat ik eigenlijk een beetje ben uitgelezen en -geschreven over non-dualiteit en me meer verdiep in andere (vaak gerelateerde) onderwerpen.

We hebben geen ziel

Ik heb geen enkele twijfel als het gaan om de verbondenheid met alles en iedereen om ons heen. We zijn één energie in beweging: het Ene. Het is een theorie die verenigbaar is met bijna alle geloofsstromingen, het is deels aangetoond in de wetenschap en het is de unanieme NDE-ervaring van mensen die zijn ‘teruggekeerd’ uit de dood. Je zou dus kunnen stellen dat deze absolute eenheid voor mij waar is. Maar als je het hebt over NDE-ervaringen die deze eenheid onderschrijven, is er een bijzondere tegenstrijdigheid.

Binnen non-dualiteit is er eigenlijk geen ruimte voor de ziel. Als het concept ‘ik’ een illusie is en we geen individu zijn, dan hebben we dus ook geen ziel om een NDE te ervaren. Of om opnieuw mee geboren te worden. We zijn immers een uiting van Bewustzijn. Ook tijd is een illusie: lineaire tijd is een concept; er is dus niet zoiets als een ‘vorig’ leven. Hier raak ik toch enigszins in de knoop, want ik heb al zolang ik mij kan herinneren een rotsvaste overtuiging dat ik andere levens heb gehad. Het is een diep ‘weten’. Hoe kunnen twee theorieën, die ik beiden als waar ervaar, niet met elkaar verenigd worden?

Twee stromingen, twee ideeën

Er is een kleine kanttekening. Of er iets is als een ziel die kan reïncarneren, hangt af van welke stroming binnen de non-dualiteitsleer je bekijkt. In traditionele Advaita Vedanta, die non-dualiteit combineert met de Vedische traditie, is reïncarnatie gangbaar. De ziel wordt niet zozeer gezien als een individu, maar als onderdeel van de illusie. Er wordt aangenomen dat het individuele ‘jiva’ (de belichaamde ziel, oftewel een illusoire identificatie) opnieuw geboren wordt, totdat het zichzelf als Brahmaan (het Absolute) realiseert. Dit past binnen de karmische cyclus van oorzaak en gevolg. Dit idee wordt ook gevolgd door vele filosofen en de fysica, waarbij wordt gespeculeerd over de ziel of bewustzijn als een fundamenteel aspect van het universum (vergelijkbaar met ruimte en tijd).

In de moderne, westerse non-dualistische stromingen, zoals neo-advaita, wordt reïncarnatie vaak als irrelevant of zelfs onzinnig gezien. Vanuit dit perspectief bestaat er geen afzonderlijk ‘ik’ dat wedergeboren kan worden. Het idee van reïncarnatie veronderstelt een continuïteit van een individu na de dood, terwijl non-dualiteit juist benadrukt dat het ‘ik’ een illusie is. Er is enkel het Ene, tijdloos en vormloos, waarin geen werkelijke geboorte of dood plaatsvindt.

Mijn visie over de ziel

Wie mij al langer kent, zal weten dat ik geen aanhanger ben of zal worden van welke stroming of overtuiging ook, omdat het beperkt in het zuivere denkvermogen. Het legt immers een filter over je eigen ervaringen en waarnemingen. Ik zie non-dualiteit dan ook niet als iets om ‘aan te hangen’, maar als een verzamelnaam voor filosofische theorieën, denkrichtingen en feiten die voor mij samen volledig logisch en waar zijn.

De beleving van een ziel mag dan wellicht een illusie zijn, het is wel een nuttige illusie om te kunnen verklaren waarom je met de één een diepe zielsconnectie ervaart en met de ander niet. Non-dualiteit sluit voor mij het bestaan van een ziel niet uit. Zoals het bestaan van een druppel niet betekent dat de oceaan niet bestaat. Mijn ‘innerlijk weten’ zegt me dat de ziel – illusoir of niet – na de dood terugkeert naar de oorsprong en al dan niet met een nieuwe zielsmissie terugkeert in (illusoire) fysieke vorm.

Wat is jouw idee hierover? Laat het gerust achter in de reacties. Reageer je hier voor het eerst? Dan is jouw reactie pas zichtbaar nadat ik het heb gelezen.