Mediteren, leren en accepteren

Leestijd: 6 minuten

In een oud blog van zo’n zeven jaar geleden, schreef ik een stukje over Zentangle® en mijn meditatie-avonturen. Destijds was ik nog communicatiemedewerker in loondienst. Het kunnen uitvoeren van een hobby of andere vormen van ontspanning was eerder een luxe dan een vanzelfsprekendheid. Voor wie geen zin heeft om bovenstaande link aan te klikken; het komt er op neer dat ik niet zo goed was in mediteren. Dat is in zeven jaar tijd niet veranderd.

Dan zou je kunnen denken: “prima, dan mediteer je toch niet?”. Maar ergens in mij kriebelt de behoefte het ook te kunnen. Waarschijnlijk omdat ik vermoed dat diegenen die beweren dat het goed voor je is wel eens gelijk kunnen hebben.

Rustiger hoofd

Wat in die zeven jaar wél is gelukt, is om mijn hoofd wat rustiger te krijgen. Piekeren en malen had ik destijds al wel redelijk afgeleerd, maar ik had anno 2019 nog steeds een heel vol en chaotisch denkhoofd. Een klein deel van die gedachten bestond uit het vormen van een mening over zo’n beetje alles. Het was ook ongeveer rond die tijd dat ik me daar steeds bewuster van werd. En blijkbaar kun je het automatisch en onbewust vormen van een mening (persoonlijke voorkeuren daargelaten) echt afleren, zo heb ik inmiddels ondervonden.

De hoofdoorzaak van die gedachtestortvloed is echter minder makkelijk te ontwennen: namelijk associatief denken, iets wat veel voorkomt bij AD(H)D-ers. Associatief denken is soms best handig, maar meestal behoorlijk lastig.

Wat is associatief denken?

Associatief denken is niks anders dan een niet-lineair denkproces, waarbij snel verbindingen worden gelegd tussen verschillende concepten, ervaringen etc. Een voorbeeld is dat ik koffie ga zetten, terwijl ik aan het schilderen was. In een fractie denk ik tijdens het bijvullen van het waterreservoir: water > planten water geven > planten > moet nog snoeien > snoeischaar > ligt in de schuur > daar staat mijn fiets > oh ja, moest nog band oppompen en waar ik drie minuten daarvoor nog bezig was met een schilderij in opdracht, sta ik ineens een fietspomp te zoeken.

Als ik daarmee klaar ben, heb ik nog minstens drie andere associatieve denkprocessen gehad (waardoor ik ook het gras heb gemaaid, omdat de fietspomp achter de grasmaaier stond, de was opgehangen omdat ik de waslijn zag en me herinnerde dat er was in de wasmachine zat, kattenbrokken bijgevuld, omdat ik onderweg de lege voederbak zag). Als dank voor mijn inspanningen heb ik ingedroogde verf op mijn schilderspalet en een kop koude koffie.

Stilte

In de praktijk ondervind ik weinig hinder van associatief denken. Ik heb het leren accepteren en mijn weg erin gevonden. En koude koffie is tegenwoordig hartstikke hip. Ook mijn omgeving is er inmiddels aan gewend of kan heel goed doen alsof. Toch zijn mijn gedachten niet zo makkelijk tot bedaren te brengen als ik zou willen, die ontvanger staat altijd aan. Ik verlang soms echt naar stilte. Want hoewel zo’n niet-lineair denkproces heel handig is tijdens creatieve handelingen, worden de beste ingevingen vaak in stilte geboren.

Op zich ben ik al veel meer ontspannen dan vijftien jaar geleden. Desondanks zit mijn ADD-hoofd soms zo vol, dat ik mezelf niet meer kan horen denken. Het is vrij algemeen bekend dat mediteren daarbij kan helpen. Het is zelfs dé aangewezen manier om denkprocessen tot stilte te manen. De overige effecten van een flinke portie meditatieve ontspanning zijn ook geen staatsgeheim: je zenuwstelsel komt tot rust, concentratie en focus nemen toe en je slaapkwaliteit kan verbeteren. Het schijnt zelfs een positieve uitwerking te kunnen hebben op je immuunsysteem, al is dat laatste bij mijn weten niet bewezen.

Mediteren is toch niks voor mij?

Lange tijd heb ik echter vrij stellig beweerd dat mediteren niet echt wat voor mij was. Het was een aanname, hetzij grotendeels gebaseerd op proefondervindelijke feiten. Ik heb het immers jarenlang bij vlagen geprobeerd, zonder ook maar één moment in een staat van volledige ontspanning te belanden. Mezelf de tijd gunnen om te gaan zitten is daarbij nog niet eens het grootste obstakel, meer eerder genoemd denkproces.

De andere reden was min of meer een voortvloeisel uit een vooroordeel. Aan het begin van deze eeuw kreeg ik periodiek tweedehandse, maar complete jaargangen van het tijdschrift ‘Happinez’. Dat was nog ver voordat ik mij serieus bezighield met onderwerpen als non-dualiteit, filosofie en spiritualiteit. Die tijdschriften bladerde ik meestal door onder het genot van een geurige en stomende baddersessie – mijn enige rustmoment als moeder van vijf jonge kinderen.

Wie het tijdschrift kent, zal niet verbaasd zijn dat het woord ‘meditatie’ regelmatig opdook. Zo regelmatig, dat ik het schaarde onder de categorie hype, net als ‘mindfulness’ en ‘yoga’. Aangezien ik doorgaans niet zo’n trendvolger ben, voelde ik me dan ook niet geroepen om nu wel in een hype te duiken. Ik dacht het uiteindelijk ook niet echt nodig te hebben.

Iedereen kan leren mediteren

Tegenwoordig word ik niet meer zo snel gegrepen door vooroordelen. Zoals eerder genoemd, erken ik inmiddels de positieve uitwerking die meditatie heeft op onze lichaam en ‘geest’. De zweverige reputatie is er heden ten dage ook wel af (ik kreeg het ooit zelfs eens als tip van huisarts). Ook hoor ik regelmatig: “iedereen kan leren mediteren”. In theorie val ik daar ook onder.

Ik heb ook heus wel kleine stappen gemaakt in de goede richting. Met als kantelpunt: van niet willen mediteren naar (denken) niet (te) kunnen mediteren. Vervolgens belandde ik in de wereld van meditatief wandelen en zen-tekenen. Ik leerde ontspannende ademhalingsoefeningen doen en het lukte me om geleide zitmeditaties van begin tot eind uit te luisteren. Ik probeerde een soort cocoon-achtige meditatievorm waarbij ik mezelf omringde met kussens en zachte dekens en gaf zelfs Yoga Nidra* een eerlijke kans.

Diepe staat van ontspanning

Al het bovenstaande was leuk om te proberen, maar er zat geen blijvertje tussen. Het is ook niet wat ik voor ogen heb. Het lijkt me immers bijzonder om in zo’n diepe staat van ontspanning te komen dat grenzen vervagen of dat ik bijzondere visioenen krijg. Althans, dit is wat anderen schijnen te bereiken. Het maakt me nieuwsgierig.

In een nieuwe poging daarbij in de buurt te komen, volgde ik een meditatieprogramma, waarmee ik verschillende vormen van meditatie kon proberen. Het was zeker leerzaam. Ik maakte kennis met behulpzame technieken, zoals nieuwsgierig zijn naar de weerstand, het gewaarworden van opkomende gedachten zonder oordeel, verwachtingen loslaten en non-reactief zijn. Het was interessant, maar het heeft me nog niet gegrepen.

Acceptatie

Voorlopig accepteer ik dat ik iemand ben bij wie mediteren gewoon echt niet lukt. Al lukt het me wel om me kortdurend te concentreren op stilte en het duister van mijn gesloten ogen en zie ik soms droomachtige taferelen, helder en realistisch, zonder dat ik slaap. Dan denk ik even te kunnen proeven van datgene waar iedereen het over heeft. Toch komen er altijd weer gedachten en associaties op. Hoezeer ik deze ook zonder oordeel gewaarword en wat ik ook allemaal loslaat, ik kom niet meer terug in de toestand die even leek op meditatie.

Misschien is dit mijn hoogst haalbare, misschien (h)erken ik niet wat meditatie is. Of mis ik nog de ultieme tip?

*) Yoga nidra is een begeleide meditatievorm waarbij het lichaam diep ontspant, terwijl de aandacht helder en wakker blijft.