Je essentie

Leestijd: 5 minuten

De twee voorgaande blogs vormden een soort onderzoek naar onze kern, je Zelf, oftewel: de essentie van wie of wat we zijn. Mocht je deze twee blogs hebben gemist, dan is het voor dit deel handig om ze eerst te lezen. Deel één heet Wie ben ik en deel twee is Het bewustzijn. In dit derde blog zal ik onthullen wat je wellicht naar aanleiding van de laatste vraag uit het tweede blog zelf al hebt bedacht. Het klinkt bijna als een raadsel uit een avontuurlijk jeugdboek:

Kun je het zien zelf, ooit zelf zien?

De vraag lijkt complex, net als de inhoud van deze blogs, maar het antwoord is verrassend eenvoudig.

Het antwoord

Het ‘zien’ (als: het vermogen om waar te nemen) kan zichzelf niet zien. Ga maar na: een oog kan van alles zien, behalve zichzelf. Een spiegel telt niet, want dan ziet het oog een weerspiegeling, niet zichzelf. Nu heeft jouw ‘innerlijke waarnemer’ geen fysieke ogen en toch neemt het waar. Het waarnemen (zien) kan alleen zichzelf niet waarnemen. Wat zegt dit over onze essentie, waarvan de voorlopige conclusie al was dat het een waarnemende aard heeft en dus nauw verbonden is aan de waarnemer, maar niet de waarnemer zelf is?

Voor het geval je me nu kwijt bent, nog even een samenvatting van de vorige twee blogs:

1. Wat je ziet, voelt, denkt of ervaart, is veranderlijk: het verschijnt, het verandert en het verdwijnt weer (mocht je daaraan twijfelen: Je ziet nu deze tekst; straks niet meer. Je voelt honger; later niet. Je denkt een gedachte; die is zo weer weg. Je ervaart frustratie; die zakt weer.)
2. Verandering bestaat alleen voor een waarnemer.
3. Wat je kunt waarnemen, of wat verandert, ben je niet zelf, anders zou je het niet kunnen zien.

Wat ben je dan wel in essentie?

Er lijkt nog maar één mogelijkheid over te blijven. Het zien zelf kan zichzelf niet zien, dus ligt het voor de hand dat dit jouw essentie is. Je essentie lijkt dus niet iets dat verschijnt, maar datgene waardoor verschijnen mogelijk wordt.

Oftewel: misschien ben je niet wat er waargenomen wordt, maar eerder dat waarin alles waargenomen wordt (denk aan het scherm in de smartphone-metafoor). Oftewel: toch dat wat ‘bewustzijn’ wordt genoemd. Een conclusie die Eckhart Tolle jaren geleden al had getrokken, maar die naar mijn idee nuance mist, omdat hij bewustzijn en waarnemer als hetzelfde beschouwt.

Misschien kun je het nu écht niet meer volgen: het zien, de waarnemer, dat waarin alles verschijnt, bewustzijn… “het zal allemaal wel”. Toegegeven: het zijn stuk voor stuk niet echt heel erg duidelijke, concrete beschrijvingen. De term bewustzijn is daarbij op zichzelf extra verwarrend, aangezien het een woord is dat breed wordt ingezet, terwijl het eigenlijk om verschillende soorten bewustzijn gaat.

Verschillende bewustzijnsvormen

In het vorige blog (Het bewustzijn) verwees ik al kort naar een ander blog: Bewustzijnsvormen. In dit wat oudere blog leg ik uit welke belangrijkste vormen van bewustzijn er zijn en waarin zij van elkaar verschillen:

• (primair) bewustzijn, oftewel zintuiglijk bewustzijn
• zelfbewustzijn, dat wat onszelf los ziet van de rest, gevormd door het ego
• puur Bewustzijn, onze essentie

De hoofdletter

Ik schreef bewust de derde vorm als ‘puur Bewustzijn’ (met hoofdletter) om het te onderscheiden van primair bewustzijn. Dat de andere vorm (zelfbewustzijn) iets anders is, maakt de term op zichzelf al duidelijk. Maar de termen primair bewustzijn en puur Bewustzijn zijn verwarrend. Zeker omdat we in toepassingen de bijvoeglijke naamwoorden primair en puur meestal weglaten.

Toch beschrijf ik in deze blogtrilogie het bewustzijn (onze essentie) niet met een hoofdletter, terwijl ik wel op het pure bewustzijn doel. Die hoofdletter doet vermoeden dat het bewustzijn iets religieus is, terwijl het niks met religie of verering te maken heeft. De hoofdletter weglaten, voorkomt mogelijke vooroordelen.

Tegelijk is een hoofdletter ergens ook wel gepast. In sommige filosofische en mystieke stromingen wordt puur Bewustzijn immers ook wel onze goddelijke vonk genoemd. Daarbij wordt dan niet op een Bijbelse of andere religieuze God gedoeld, maar op het feit dat wij in onze essentie niet losstaan van het grotere geheel.

Wat heb je eraan?

De vraag is misschien: wat hebben we eraan dit te weten? Om eerlijk te zijn: in de praktijk doe je er niet zoveel mee. Je stelt je niet ineens voor met “hoi, ik ben het zien zelf, onder vrienden bekend als: bewustzijn of bewustzijnsveld, maar jij mag me wel ‘dat waarin alles verschijnt’ noemen.” Het zou nergens op slaan. Bovendien is het ongrijpbaar. Sterker nog, voor deze blogtrilogie moest ik flink research doen en in mijn oude blogs duiken. Het idee van mezelf als een soort bewustzijnsveld is niet iets wat in mijn dagelijks leven is geïntegreerd. Ik denk te begrijpen hoe het zit, maar het onder woorden brengen is nog niet eenvoudig.

En toch is het begrijpen van je essentie niet helemaal zinloos. Als het zo is dat je niet dat bent wat verschijnt, maar dat waarin het verschijnt, dan geeft dat misschien een beetje ruimte en rust. Want: je hoeft je nergens mee te identificeren. Je bent niet die gedachten die komen en gaan. Dus ook niet de depressieve of pessimistische hersenspinsels. Gevoelens veranderen, emoties verdwijnen. Net zoals ervaringen zich aandienen en weer verdwijnen.

Maar dat waarin dit alles gebeurt, lijkt daar zelf geen last van te hebben. Misschien hoef je dus niet alles zo serieus te nemen als het soms voelt. Niet omdat het er niet toe doet, maar omdat het niet alles is wat je bent.

Het besef van al het bovenstaande heeft mij niet ineens op een dag een helder inzicht gegeven, het was en is nog steeds een langlopend proces. Misschien doet dit ogenschijnlijk niets voor jou, maar wellicht kom je net als ik dit verhaal in vele vormen tegen en begint de strekking steeds meer terrein te winnen. Wellicht verandert er uiteindelijk toch iets: niet in wat je overkomt, maar in de manier waarop je ernaar kijkt.