Ho’oponopono

Leestijd: 6 minuten

Onlangs stuitte ik via Linked-In op een bijdrage van een door mij gewaardeerd psycholoog die zich tegenwoordig vooral bezighoudt met systemisch werk. Voor wie niet bekend is met deze methode; systemisch werk is een psychologische benadering die ervan uitgaat dat je als individu altijd deel uitmaakt van grotere systemen (zoals gezin, familie, relaties, werk, cultuur). Oftewel de ‘programmering’, waar ik het in mijn vorige blog over had.

Bij systemisch werk worden problemen of patronen niet alleen gezien als iets dat in één persoon zit, maar als dynamiek die in de wisselwerking binnen het systeem ontstaat en in stand wordt gehouden. De Linked-In-bijdrage bevatte het Hawaiiaanse Ho’oponopono en wel in de moderne zelfhulpversie. Dat verbaasde me zeer. Voordat ik dat toelicht, zal ik eerst iets meer vertellen over de betekenis en waarde van Ho’oponopono.

Ho-oh-no-watte?

Toen ik er jaren geleden voor het eerst over hoorde, moest ik het woord een aantal keer hardop nazeggen voordat ik het überhaupt kon onthouden. Ho’oponopono wordt tegenwoordig ten onrechte aangezien voor een soort gebed of mantra, waarmee je jezelf kunt vergeven (of anderen om vergeving kunt vragen) voor alle misstappen die je ooit hebt begaan. In werkelijkheid is het oorspronkelijk een – aanvankelijk mondeling overgedragen – Hawaiiaans ritueel voor het herstellen van de harmonie binnen (meestal) families. De term komt van ho‘o (doen, ergens toe overgaan) + pono (juistheid, in orde brengen).

Onder begeleiding van een priester of genezer (een ‘kahuna lā‘au lapa‘au’) werden ceremoniële gesprekken, bekentenissen, vergeving en rituele handelingen gedaan om onderlinge relaties te verbeteren. De achterliggende gedachte was dat wanneer er vetes of ruzies heersten, dit slecht was voor de gezondheid. Iedere familie had zo zijn eigen tradities. De ceremoniële aangelegenheid begon in de regel met een gebed (vaak tot de goden/voorouders, afhankelijk van de familiecontext). Vervolgens kregen de aanwezigen de gelegenheid om fouten en misstappen te erkennen. Dat kon er soms behoorlijk stevig aan toegaan, net zolang tot alles op tafel lag. Dan werd de vergeving uitgesproken, waarna er uitgebreid werd afgesloten met een gezamenlijk gebed of maaltijd.

Ho’oponopono anno 2025

Ergens halverwege de twintigste eeuw heeft genezeres (kahuna) Morrnah Simeona een nieuwe bewerking gemaakt, zonder alle ceremonie in groepsverband eromheen. Zo kon men dit zelf thuis toepassen. Deze bewerking had veel invloeden uit het christendom en week daarmee in meerdere opzichten af van de traditionele Ho’oponopono.

Dr. Hew Len, die weer een leerling van Morrnah was, maakte daar weer een verkorte versie van, die in samenwerking met Joe Vitale in het boek Zero Limits (2007) als een soort mantra werd gepresenteerd.

I am sorry,
please forgive me,
thank you,
I love you

Deze mantra, die eigenlijk nog maar weinig te maken heeft met de oorspronkelijke rituelen, wordt beschouwd als een weg naar zelfheling, compassie en innerlijke rust.

Spijt hebben

Ik zie wel hoe dit helend kan werken. Er lopen maar al te veel mensen rond met gevoelens van wroeging en berouw over hun daden uit het verleden of met negatieve gevoelens jegens anderen om wat er hen is aangedaan. Met dergelijke gevoelens rond blijven lopen, kan gezondheidsschade aanrichten. Dat hadden de oude Hawaiiaanse genezers goed bekeken. Langdurig vasthouden aan gevoelens als wrok of haat, houdt het stresssysteem in je brein actief. Hierdoor raakt je amygdala overprikkeld, je prefrontale cortex verzwakt en je lichaam komt onder druk komt te staan door een verhoogd gehalte aan cortisol en adrenaline.

Toch voel ik ook een bepaalde weerstand. Spijt hebben is naar mijn idee een nutteloze emotie – los van het feit dat je het verleden niet kunt veranderen. Ik realiseer me dat velen hier anders over denken. Zij zullen in veel gevallen verwachten dat een ander spijt betuigt en zich verontschuldigt na een misstap. Maar als je nagaat waar spijt vandaan komt, is dat enkel van de gedachte dat het anders had moeten zijn. Als je kijkt naar het idee dat de vrije wil een illusie* is, dan handel je altijd zoals je nooit anders had kunnen handelen. Dat je niet altijd opeenvolgend dezelfde ‘keuzes’ maakt, komt doordat nieuwe inzichten voor een ‘herprogrammering’ zorgen. Daar komt geen vrije wil bij kijken, dus hoe kun je ooit spijt krijgen van wat je doet?

*) Dat onze vrije wil een illusie is, houdt kort gezegd in dat het lijkt alsof we controle hebben, maar dat we in werkelijkheid onze ‘programmering’ (de stofjes in ons brein) volgen. Zie link voor meer toelichting.

Geen vergeving, maar compassie

Als je eenmaal begrijpt dat al onze handelingen, hoe ‘slecht’ of ‘verkeerd’ die ook mogen lijken, enkel het gevolg zijn van hoe jouw neurologisch systeem reageert op jouw verleden, je omgevingsomstandigheden, opvoeding, cultuur en kennis, dan heb je nooit schuld en verantwoording. Dus in plaats van om vergeving te vragen, kunnen we beter om begrip vragen. En in plaats van sorry zeggen, kunnen we beter erkennen dat je inzichten van vroeger niet de gewenste uitkomst hebben gehad en daarbij bedanken voor het begrip. Ik ben geen Hawaiiaan, maar als ik de moderne Ho’oponopono zou mogen herschrijven, dan werd het iets als dit:

I have changed,
please understand,
thank you,
I love you

Ook ik heb wel eens excuses gemaakt of juist een ‘sorry’ verwacht/afgedwongen. Dat deed ik omdat mij geleerd is dat je sorry hoort te zeggen nadat je iets doet wat een ander niet zo kan waarderen. Ik dacht er nooit bij na; “dit hoorde gewoon zo”. Tegenwoordig vind ik excuses niet meer zo belangrijk. Een ‘sorry’ is zelden meer dan een poging tot geruststelling, het biedt geen garantie voor verandering in de toekomst. De ‘schuldige’ heeft zijn ‘schuld’ afgedaan met – een al dan niet welgemeende – verontschuldiging en hoeft er verder niet meer zo bij na te denken. Liever kijk ik naar de oorzaak van het voorval en leg ik uit wat het met mij doet, in de hoop dat er nieuwe inzichten ontstaan. Deze vorm van compassie is uiteindelijk veel succesvoller en vrediger dan een (soms zelfs gedwongen) ‘sorry’ te horen krijgen.

Systemisch werk en spijt

Zonder de psycholoog uit de eerste alinea af te willen kraken, verbaasde het me dat hij Ho’oponopono in de moderne variant aanhaalde. Zowel in zijn LinkedIn-bijdrage als in de podcast die hij deelde. Juist binnen systemisch werk kijkt men naar het geheel. Hoe wij geprogrammeerd zijn door alles wat ons leven ons voorschotelt. Vanuit dat perspectief zou je nooit spijt kunnen hebben, want zonder schuld bestaat er geen spijt. Ben je werkelijk verantwoordelijk voor het feit dat het je (nog) aan inzichten ontbreekt? Zelfs als je voor de buitenwereld koppig lijkt en niet openstaat voor verandering, is er dan sprake van schuld?

We zouden allemaal wel perfecte wezens willen zijn die nooit fouten maken. Maar ieder mens heeft te maken met de beperkingen van de ‘bedrading’ in zijn of haar brein. In plaats van energie te steken in spijt, verontschuldigingen of het vragen om vergeving, kunnen we misschien beter zorgen voor een herprogrammering van die grijze massa.