Een nieuwe aarde: feit of gedachtenbubbel?

Leestijd: 6 minuten

Eind 2025 schreef ik een blog over de filosoof René Descartes en zijn uitspraak “Ik denk, dus ik ben”. Mocht je dit blog niet hebben gelezen of de inhoud niet meer kennen, ik beschrijf daar het fenomeen ‘gedachten’ en in hoeverre het feit dat wij denken bewijs is voor ons bestaan.

Mijn conclusie is dat de uitspraak van Descartes beter “Ik ben, dus er is denken” had kunnen zijn. Of nog beter: “Er is bewustzijn, dus er is denken”. Het was destijds een voor mij logische conclusie. Ontstaan uit alles wat ik ooit eerder had gelezen over ons denken in relatie tot zowel de wetenschap als non-dualiteit.

Niet de enige

Toen ik het blog schreef, wist ik dat ik niet de enige was die het beroemde citaat in twijfel trok. Ik had er ooit wel over gelezen. Ik was de strekking echter kwijt en wist niet meer om wie het ging. Laat staan dat ik mee herinnerde waar ik het had gelezen. Inmiddels weet ik het antwoord (het betrof Jean-Paul Sartre, al was zijn conclusie net iets anders), doordat ik om onverklaarbare redenen besloot het boek ‘Een nieuwe aarde’ van Eckhart Tolle te herlezen. Een boek waarin je als lezer wordt uitgenodigd om voorbij het ego en de voortdurende stroom van gedachten te kijken.

Dit zal zeker de derde of vierde keer zijn dat ik dit boek (ditmaal in luisterboekvorm) lees. De eerste keer zal zo’n 14 of 15 jaar geleden zijn geweest. Dat herlezen doe ik wel vaker met boeken die me raken. Net als bij het opnieuw kijken van films vallen me steeds weer nieuwe dingen op. Je zou je kunnen afvragen hoe het dan kan dat ik de bron* van het Descartes-verhaal niet meer kon herleiden. Maar ik heb altijd al moeite gehad met het onthouden van dergelijke feiten. Zeker omdat ik wekelijks (nieuwe en oude) boeken luister en lees.

Jean-Paul Sartre

Achteraf bezien had ik kunnen weten dat het uit een boek van Eckhart Tolle kwam. Hij was het die er ooit voor zorgde dat ik meer en meer ontdekte en besefte dat er echt een verschil is tussen een ‘ik’ die gedachten heeft en een ‘waarnemer’ van dat alles. Toen hij zelf ooit tot die realisatie kwam, was dat voor hem het begin van het einde van een lange periode van depressie.

Onder de subtitel ‘Van Descartes’ vergissing naar Sartres inzicht’ in hoofdstuk 2 van ‘Een nieuwe aarde’ beschrijft Eckhart Tolle wat Descartes in de 17^e eeuw over het hoofd zag. Bijna driehonderd jaar later ontdekte de filosoof Jean-Paul Sartre dat er een verschil was tussen het bewustzijn dat zegt “Ik ben” en het bewustzijn dat denkt. Hij bedoelde hiermee dat wanneer er alleen denken was, dat je niet zou kunnen weten dat je denkt. Zoals je in een droom (meestal) niet weet dat je droomt en dat wanneer je dat wel weet, dat je ontwaakt binnen die droom: een andere dimensie van het bewustzijn. Eckhart eindigt de paragraaf met de conclusie dat Jean-Paul Sartre hiermee een grote ontdekking had gedaan, zonder het besef van de volle betekenis ervan: “een nieuwe dimensie van bewustzijn in opkomst”.

Dimensie

De omschrijving van die betekenis (“een nieuwe dimensie van bewustzijn in opkomst”), spreekt bij velen waarschijnlijk niet direct tot de verbeelding. Althans, dat was in eerste instantie bij mij het geval. Nou heb ik altijd al enige moeite met de term dimensie gehad. Bij dimensie denk ik aan de wiskundige parameters die een ruimte beschrijven. Toch kom ik het woord binnen spirituele en filosofische onderwerpen regelmatig tegen en dan raak ik een beetje de weg kwijt. Zelfs wanneer ik het woord dimensie vervang door ‘laag’ of ‘niveau’. Ik vind het lastig om mezelf daar een beeld bij te vormen.

Toch denk ik in dit geval te begrijpen wat er wordt bedoeld. Stel dat je een vakantie naar Frankrijk aan het plannen bent. Je stippelt een route uit. Een deel langs snelle tolwegen en een deel langs binnenwegen, waarbij je besluit om voor de eerste nacht op de bonnefooi een slaapplek te zoeken in een pittoresk dorpje. Terwijl je in gedachten al op de mogelijke plek van bestemming bent, komen er twijfels op. “Heel avontuurlijk, maar is dat wel zo slim?”. “Wat als alles al vol zit?”. “Straks is er alleen nog plek in een onbetaalbaar hotel”. Dan word je ineens uit de maalstroom van planning, verbeelding en doemscenario’s getrokken met het besef dat je misschien wel veel teveel aan het nadenken bent. Alsof er een nieuwe laag (dimensie) van bewustzijn zichtbaar wordt. Niet alleen de gedachten zelf zijn er, maar ook het besef dát je ze hebt.

Opkomst

Ook bleef mijn aandacht hangen bij het woordje ‘opkomst’ in Eckhart Tolles beschrijving van Jean-Paul Sartes ontdekking. Het woord was me bij eerdere lees- en luistersessies niet opgevallen, maar inmiddels denk ik dat het vooral heeft te maken met de strekking van het boek: er is volgens Eckhart een verschuiving gaande onder steeds meer mensen.

Hij beschrijft meermaals een langzaam proces waarin een deel van de mensheid zich steeds bewuster wordt van de grenzen van het egobewustzijn. Hij heeft het boek niet voor niets ‘Een nieuwe aarde’ genoemd. Waar men zich voorheen vooral identificeerde met een rol als denker (het egoïsche verstand) ziet Eckhart Tolle een nieuwe ontwikkeling. Steeds meer mensen ontwaken uit de identificatie met het ego.

Collectief bewustzijn

We zijn volgens Eckhart dus massaal op weg naar een nieuwe aarde. Iets wat ik op zich een bijzondere woordkeuze vind. Terugkijkend op de ontwikkeling van ons collectieve bewustzijn door de eeuwen heen, zijn we immers voortdurend op weg naar een nieuwe aarde met een zich veranderende collectieve bewustzijnstoestand.

Met mijn beperkte kennis van de wereldgeschiedenis schat ik zo in dat we in Europa sinds de Romeinse tijd langzaam in een neerwaartse spiraal zijn beland. Een dal waar we pas sinds de tweede helft van de vorige eeuw langzaam uit opkrabbelen. Andere delen van de wereld volgen een ander patroon, maar ik denk dat we sinds de komst van het internet op mondiaal niveau steeds meer synchroon lopen. Dit is geen wetenschap, maar een inschatting. Het is naar mijn idee een natuurlijk en evolutionair proces, een logisch gevolg van interne en externe factoren.

Een nieuwe aarde of een oude gedachte

De grote vraag die in mij opkomt is extra opmerkelijk als je je bedenkt dat het hoofdstuk erna gaat over de behoefte van het ego om gelijk te hebben. Het gaat mij echter niet zozeer om het aantonen van een gelijk of ongelijk. Het is een oprechte nieuwsgierigheid naar een bijna utopische mogelijkheid: heeft Eckhart gelijk en wordt de ontwikkeling die hij beschrijft inderdaad steeds zichtbaarder of zat hij ten tijde van het schrijven van het boek in zijn eigen gedachtenbubbel?

Leestip:

Bovenstaand blog gaat over de vergissing van Descartes

Het is inmiddels overbodig te vermelden dat het boek ‘Een nieuwe aarde’ van Eckhart Tolle ook een absolute aanrader is.

Kijktip:

*) Naast ‘Een nieuwe aarde’, is er nog een bron. Als je gelooft in synchroniciteit is hier een nieuw bewijs van het bestaan ervan. Op de dag waarop ik dit blog begon te schrijven, begon ik aan bovenstaande Samadhi-documentaire. Ik kwam erachter dat in deel 1 vanaf 22:01 minuten ‘Descartes’ vergissing’ ook aan bod komt. Deze hele documentairereeks (anno 2026 zijn er 4 delen) van Daniel Schmidt is overigens een aanrader. Het is een lange zit, maar vooral de moeite waard als aanvulling als je al enigszins bekend bent met het op een andere manier kijken naar het bewustzijn en met de ‘bevrijding’ van het ego.